Psikoteknik Değerlendirme

Ancak bu belgeleri alması gereken en az 2,5 - 3 milyon sürücüden şu ana kadar sadece 100 bini aldı. Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü, yayınladığı bir genelgeyle süreyi uzatsa da söz konusu raporları bir an önce almakta yarar var.

Psikoteknik Merkezler İş Başında

Türkiye' de psikoteknik değerlendirmeden geçmek zorunda olan psikoteknik firmaları da her geçen gün çoğalıyor. Ancak testlerin yapıldığı yerlerin sayısı her geçen gün artsa da 6 ay içinde bu sayıda sürücünün tamamının testten geçirilmesi zor görünüyor.

Türkiye'de sürücülere psikoteknik değerlendirme yapan firmalardan biri olan ALG Psikoteknik Merkezi'nin Yönetim Kurulu Başkanı Ali Güzel, psikoteknik değerlendirmenin yasaya girmesiyle beraber, yurtdışında psikoteknik değerlendirme için geliştirilmiş olan cihazlar kullanılmaya başlandığını belirterek "Fakat, uygulanan testlerde evrene uygun bir örneklemden çıkarılmış kıstasların kullanılması büyük önem taşımaktadır. Oysa bu cihazlarda uygulanan testlerin norm değerleri, geliştirdikleri ülkenin sürücülerinden elde edilen verilerle belirlenmiş değerler olduğundan Türk sürücülerinin bilişsel ve psikomotor becerilerini ölçmede eksik ve yeterli değildi" diyor.

Bu noktada Türkiye kültürüne ve sürücü insanına özgün norm değerlerine sahip, bilişsel ve psikomotor beceri düzeylerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi amaçlı yeni test sisteminin geliştirilmesi araştırmalarına başlandığını ifade eden Ali Güzel, şunları söylüyor:

"2002 yılında TUBİTAK-ODTÜ-BİLTEN' in proje desteği ile Prof. Dr. Nebi Sümer (ODTÜ), Doç. Dr.H.Belgin Ayvaşık (ODTÜ) ve Doç. Dr. Nurhan Er (AÜ) tarafından Trafikent Psikoteknik Değerlendirme Sistemi (Trafikent PDS) geliştirildi. Böylece Türk kültürü ve sürücülerine uygun test ve norm değerlerine sahip olan ilk ve tek psikoteknik değerlendirme sistemi meydana geldi. ALG firması olarak bizde bu cihazın Türkiye yetkili satıcılığını alarak, sistemi Türkiye genelinde ‘franchising' sistemiyle kurmaya başladık. Bu sistemle kurmamızın nedeni, sistemin doğru ve profesyonel bir şekilde işlemesini sağlayarak, önce ülkemize ve sürücüye sonra da firmamıza en kısa zamanda fayda sağlamasını amaçlamak olmuştur. Yol güvenliğini amaçlayarak Trafikent PDS cihazını ülkemiz dışına da pazarlıyoruz. Hatta Türkiye'deki kurmuş olduğumuz sistemi şimdilik Kazakistan, Türkmenistan ve K.K.T.C. gibi ülkere de tanıtıyoruz."

Türkiye'de psikoteknik değerlendirme yapan yerlerin çoğalmaya başladığını söyleyen Ali Güzel, bunlar arasında sahte, eksik ve ruhsatsız yerlerde mevzuatta aykırı rapor düzenleyenler olduğuna dikkati çekerek, şöyle devam ediyor:

"Bugüne kadar yapılan çalışmalarla sistemin uygulanması için gerekli altyapının yüzde 90'ı tamamlandı. Sistem tam olarak çalışmaya başlayınca, sistemin açıkları ortaya çıkacak. Türkiye'de her yeni uygulamada olduğu gibi bazı yanlış uygulamalar da görülmeye başlandı..

Psikoteknik Rapor Almakta Gecikmeyin

Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin getirdiği çok sayıda düzenlemelerden birini de uluslar arası treyler sürücülerini de kapsayan motorlu taşıt kullananların psikoteknik değerlendirme testinden geçtikten sonra, bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösterir belge alması oluşturuyor.

Söz konusu yönetmeliğin 60/e maddesi uyarınca, yönetmelik kapsamında faaliyet gösteren sürücülerin bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren sağlık raporlarını il sağlık müdürlüklerince yetkilendirilen kuruluşlardan her 5 yılda bir almaları şart koşuluyor. Yönetmeliğin 73/b maddesi bu raporu almayan sürücülere 5 ihtar ve her ihtar 108 YTL olamk üzere 540 YTL ceza verilmesi şartını içeriyor.

Ulaştırma Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü, 13 Haziran 2007 tarihinde yayınladığı bir genelgeyle sürücülerin almakla zorunlu oldukları bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren sağlık raporu alma şartını 31 Aralık 2007 tarihine kadar erteledi.

Psikoteknik değerlendirme; sürücülerin sürüşle ilgili özel bilişsel ve psikomotor becerilerini ölçen ve güvenli araça kullanımını sağlayan, kişide bulunması gereken özellikleri belirlemek ve ölçmek amaçlı standart testlerin yer aldığı bilgisayar tabanlı bir değerlendirme sistemi olarak tanımlanıyor. Yönetmeliğin yerine getirilmesi gereken şartı olan psikoteknik değerlendirme, taşımacı firmaların sürücü seçiminde de yararlanılan bir sistem.

İspanya, Almanya, Avusturya, Fransa, İtalya, İsviçre ve Hollanda gibi Avrupa ülkeleri sürücülük becerilerinde yaşa bağlı zayıflamanın meydana gelmesi nedeniyle yaşlı sürücülere, yolcu-eşya taşımacılığı yapan sürücülere psikoteknik değerlendirmeyi 1970'li yıllardan bu yana uyguluyor. Trafik kazalarını ciddi oranda azalttığı belirlenen sistem, daha sonra ise sistemin trafik kurallarını ihlal edenlere, ağır hasarlı trafik kazalarına neden olanlara, şehirler arası insan taşıyanlara, şehiriçi ve şehirlerarasında tehlikeli madde taşıyanlara uygulanmaya başlamış.

Türkiye'de ise 1997 yılında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda yasal olarak tanımlanan psikoteknik değerlendirme söz konusu yasanın Madde 51/2-b (bir yılda beş kez hız limitlerini ihlal etmek), Madde 48/5 (5 yılda üç kez alkollü şekilde araç kullanmak) ve Madde 118; 1 yılda iki kez 100 ceza puanını doldurmak maddelerini ihlal edenlere uygulanıyor.

İşin yolcu ve yük taşıması yapan sürücüleri ilgilendiren boyutu ise 25 Şubat 2004 tarihinde 4925 Sayılı Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 60-e maddesi. Bu maddeye göre şehiriçi, şehirlerarası, uluslar arası eşya ve insan taşımacılığı yapan tüm şoförlerinin de bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir alma almaları zorunlu. Şehiriçi insan taşımacılığı UKOME kararıyla,ilgili kanun yürürlüğe girene kadar düzenleniyor.